Salih Dülger: Şimdi bunu ‘protest’ yaklaşımdan uzaklaştırmak lazım… Herkesin yaptığını yapmamış olmak farklı bir biçimde kendisini ilan etme gayretinin sonucudur. Protest davranış biçimi… Ama burada birisinin ulûhiyetini, yüceliğini kabulden kaynaklanan bir sonuçla, sadece onun dediğini yapmak söz konusu. Herkes nasıl yapıyor diye bakmadan. Herkes böyleyse ben de böyle olayım mantığını taşımadan, onu yaratan güç kendisinden bir şey istemiş, sadece ona dönük olarak hayata bakmak. Yaratanın tecellileri ile hayatı yakalamaya çalışan kişidir garip. Bu anlamda ‘Ebu Zerr’ ( Ebu Zerr El-Ğıfari) bir gariptir kendi toplumunda. Neden? Çünkü herkes dönüyor Beyt’in çevresinde kendi ilkeleriyle, ama o Allah’ın ilkeleriyle orada bulunmayı tercih ediyor. Resulullah (a.s) gariptir. Neden? Herkes kendi toplumu içerisinde belirli putların önünde belirli merasimleri icra ederken, Allah c.c. özellikle korkutmuştur çocukluğunda, ondan uzaklaştırmıştır onu. Buradaki yabancı oluş insanlara göre bir şehrin hayatına yabancı oluş gibidir. Ama bizim cephemizden baktığımızda garip Allah’a yakın olandır. Ama yüksek toplum cephesinden bakıldığında topluma yabancı olandır. Garip bu anlamda yabancı demektir. Belirli dönemlerde sayıları çok azalacaktır bu tür insanların. Allah’ın dinine kimsenin sahip çıkmadığı bir zamanda, sevgiyle ve muhabbetle Allah’ın dinine sarılan insanların sayıları azalacaktır. İşte onlara garipler denmiş, gureba denmiş. Yoksa malsız mülksüz veya bir şehre sonradan gelmiş, mesela siz bu Viyana’nın garibi olarak niteleniyorsunuz. Burada yabancılık beşeri sistemlerin ona bakışından olursa şayet onların dışındaki bir hayattan kaynaklanıyor. Bizim açımızdan bakıldığında ise onların hayatına uzak Allah’a yakın olandır garip.

Muhammet Sağlam: Garip insan bu anlamda bir eziklik hissetmez…

Salih Dülger: Hayır, hayır… Gariplik burada boynu büküklük anlamında değil, hayır asla. Sadece inandığı davada yürürken beşeri güçlerin sahipsiz bıraktığı kimsedir. Yoksa Allah ona sahiptir, o da bunun idrakindedir ve son derece izzet sahibidir. Mesela İbrahim (a.s) Mısır’da, ehramlar diyarında, firavunlar ülkesinde bir gariptir, ama dimdiktir, başı diktir. Mesela ‘Ashab-ı Kehf’ kendi ülkelerinde gariptirler, sayıları azdır ama asla boyun eğmemişlerdir. Burada garip; boynu bükük, beşeri yardıma muhtaç yaklaşımıyla izah edilmemiş zaten. Asla böyle de değildir.

Muhammet Sağlam: Özellikle modern çağda şöyle bir yaklaşım söz konusu: Sizin (Müslümanların) başarılarınız yok, her şeyi biz yaptık, siz bir kenarda oturun ve bizi seyredin.

Salih Dülger: Garip neye mal olursa olsun, eğer Allah’a ait duygularında samimi insansa ki böyledir, onu gerçekleştirmek noktasında hiçbir sesi duymayan kişidir. Çok nettir yaklaşımı. Kuran’ın ortaya koyduğu kıssalarda da böyledir. ‘Ashab-ı Uhdud’un genci gariptir. Bütün insanlar aleyhindedir onun, öldürülmeye kadar. Şahadetle sonuçlanan o yolculukta Allah’tan başka sahibi yoktur. Yerine göre ‘Ashab-ı Uhdud’un genci gibi iki büklüm yere çakılır ve şehit olur, ama yine çizgisini değiştirmez.

Serdar Kacır: Allah’ın iradesine teslim olur ve her şeyden müstağni kılar kendisini bir anlamda, değil mi Hocam?

Salih Dülger: Allah ona yeter zaten. ‘Vekefa billahi şehida.’ ‘Vekafe billahi vekila.’ ‘Vekafa billahi hasiba’ gibi ifadeler garibin bu anlamdaki anlayışını odaklarlar.